(1) मरीचि के पुत्र कश्यप प्रजापति थे। ब्रह्मदेव की दाहिनी हाथ की बोटे की नली से दक्ष नाम का पुरुष और बाएँ हाथ की बोटे की नली से धरनी नाम की स्त्री जन्मीं। उन दोनों से एक हज़ार-हज़ार महा ऋषि जन्मे। (2) ब्रह्मा के मानस पुत्रों में दूसरे स्थान पर रहने वाले अंगिरस्‍ु को उद्दध्य, बृहस्पति और संवर्त जैसे पुत्र हुए। बृहस्पति देवताओं के आचार्य बने। (3) मैत्रि (अत्रि) नामक मानस पुत्र से अनेक महा मुनि जन्मे। (4) पुलस्त्य नामक ब्रह्मा के मानस पुत्र से राक्षसों का जन्म हुआ। (5) पुलह नामक मानस पुत्र से किन्नर और किमपुरुष वर्ग उत्पन्न हुए। (6) क्रतू नामक मानस पुत्र से पक्षियों की जाति उत्पन्न हुई।

   
    

शान्तिपर्व (Mahabharat) - 12. शान्तिपर्व(महाभारत)


॥ श्रीः ॥
12.244. अध्यायः 244
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Topics
भीष्मेण युधिष्ठिरंप्रति मतभेदयुगधर्मभेदादिप्रतिपादकव्यासवाक्यानुवादः॥ 1॥


Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Text

व्यास उवाच। 12-244-0x(6237)(75301)
एषा पूर्वतरा वृत्तिर्ब्राह्मणस्य विधीयते।
ज्ञानवानेव कर्माणि कुर्वन्सर्वत्र सिद्ध्यति॥ 12-244-1(75302)
तत्र चेन्न भवेदेवं संशयः कर्मनिश्चये।
किंतु कर्मस्वभावोऽयं ज्ञानं कर्मेति वा पुनः॥ 12-244-2(75303)
तत्र वेदविवित्सायां ज्ञानं चेत्पुरुषं प्रति।
उपपत्त्युपलब्धिभ्यां वर्णयिष्यामि तच्छॄणु॥ 12-244-3(75304)
पौरुषं कारणं केचिदाहुः कर्मसु मानवाः।
दैवमेके प्रशंसन्ति स्वभावमपरे जनाः॥ 12-244-4(75305)
पौरुषं कर्म दैवं च फलवृत्तिस्वभावतः।
त्रयमेतत्पृथग्भूतमविवेकं तु केचन॥ 12-244-5(75306)
एतदेवं च नैवं न च चोभे नानुभे तथा।
कर्मस्था विषयं ब्रूयुः सत्वस्थाः समदर्शिनः॥ 12-244-6(75307)
त्रेतायां द्वापरे चैव कलिजाश्च ससंशयाः।
तपस्विनः प्रशान्ताश्च सत्वस्थाश्च कृते युगे॥ 12-244-7(75308)
अपृथग्दर्शनाः सर्वे ऋक्सामसु यजुःषु च।
कामद्वषौ पृथग्दृष्ट्वा तपः कृत उपासते॥ 12-244-8(75309)
तपोधर्मेण संयुक्तस्तपोनित्यः सुसंशितः।
तेन सर्वानवाप्नोति कामान्यान्मनसेच्छति॥ 12-244-9(75310)
तपसा तदवाप्नोति यद्भूतं सृजते जगत्।
तद्भूतश्च ततः सर्वभूतानां भवति प्रभुः॥ 12-244-10(75311)
तदुक्तं वेदवादेषु गहनं वेददर्शिभिः।
वेदान्तेषु पुनर्व्यक्तं क्रमयोगेन लक्ष्यते॥ 12-244-11(75312)
आरम्भयज्ञाः क्षव्राश्च हविर्यज्ञा विशः स्मृताः।
परिचारयज्ञाः शूद्राश्च जपयज्ञा द्विजातयः॥ 12-244-12(75313)
परिनिष्ठितकार्यो हि स्वाध्यायेन द्विजो भवेत्।
कुर्यादन्यन्न वा कुर्यान्मैत्रो ब्राह्मण उच्यते॥ 12-244-13(75314)
त्रेतादौ सकला वेदा यज्ञा वर्णाश्रमास्तथा।
संरोधादायुषस्त्वेते व्यस्यन्ते द्वापरे युगे॥ 12-244-14(75315)
द्वापरे विप्लवं यान्ति वेदाः कलियुगे तथा।
दृश्यन्ते नापि दृश्यन्ते कलेरन्ते पुनः किल॥ 12-244-15(75316)
उत्सीदन्ति स्वधर्माश्च तत्राधर्मेण पीडिताः।
गवां भूमेश्च ये चापामोषधीनां च ये रसाः॥ 12-244-16(75317)
अधर्मान्तर्हिता वेदा वेदधर्मास्तथाऽऽश्रमाः।
विक्रियन्ते स्वधर्माश्च स्थावराणि चराणि च॥ 12-244-17(75318)
यथा सर्वाणि भूतानि वृष्टथा तृप्यन्ति प्रावृषि।
सृजन्ते सर्वतोऽङ्गानि तथा वेदा युगेयुगे॥ 12-244-18(75319)
विहितं कालनानात्वमनादिनिधनं च यत्।
कीर्तितं यत्पुरस्तात्ते यतः संयान्ति च प्रजाः॥ 12-244-19(75320)
यच्चेदं प्रभवः स्थानं भूतानां संयमो यमः।
स्वभावेनैव वर्तन्ते द्वन्द्वसृष्टानि भूरिशः॥ 12-244-20(75321)
सर्गः कालो धृतिर्वेदाः कर्ता कार्यं क्रियाफलम्।
एतत्ते कथितं तात यन्मां त्वं परिपृच्छसि॥ ॥ 12-244-21(75322)

इति श्रीमन्महाभारते शान्तिपर्वणि मोक्षधर्मपर्वणि चतुश्चत्वारिंशदधिकद्विशततमोऽध्यायः॥ 244॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-244-5 इति क्रमेण मीमांसकस्य दैवज्ञस्य शून्यवादिलोकायतयोश्च मतान्युपन्यस्यैतेषांष। विकल्पसमुच्चयावाह पौरुषमिति। पौरुषं दैवं न कर्म दृष्टादृष्टयत्नः। स्वभावमनुसृत्य कर्मकालौ फलदावित्यर्थः। अविवेकं समुच्चयम्। पृथग्भूतमेकमेव प्रधानं नत्वितरावित्यर्थः॥ 12-244-6 आर्हतमत आह एतदिति। एवमेतन्न चाप्येवमुभे एवं नचाप्युभे इति ध. पाठः॥ 12-244-10 सत्यं तपश्च भूतानां सर्वेषां भवति प्रभुरिति थ. पाठः। स, तद्रूपश्च सर्वेषां भूतानां भवति प्रभुरिति ध. पाठः॥ 12-244-21 धर्मः काल इति ध. पाठः॥


Mahabharat- Hindi (Devanagari) 100000 shlokas

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.